William Shakespeare – mistrz słowa i wyobraźni

Poeta, dramaturg i rewolucjonista teatru, który na zawsze zmienił oblicze literatury światowej. Jego utwory to nie tylko dzieła, ale prawdziwe lustro ludzkiej natury.
Poznaj historię

game changer

Szekspir w liczbach

Odkryj skalę geniuszu literackiego poprzez fascynujące statystyki z życia i twórczości Williama Szekspira.

dramaty

0
Tyle dramatów oficjalnie mu się przypisuje. To jak 38 sezonów hitowego serialu.

sonety

0
Krótkie formy poetyckie, idealne jak posty na Insta, głównie o miłości, pięknie i śmierci.

słowa

0
Tyle nowych słów wprowadził do języka angielskiego. Używasz ich do dziś, mówiąc np. „eyeball” (gałka oczna), „swagger” (szpan) czy „fashionable” (modny).

first folio

0

Rok pierwszego oficjalnego wydania dzieł zebranych

Biografia

Życie i świat Williama Szekspira

Poznaj historię człowieka, który zmienił literaturę na zawsze. Urodzony w Stratford-upon-Avon w 1564 roku, syn rękawicznika. W wieku 18 lat poślubił starszą o 8 lat Anne Hathaway (nie, nie tę z Hollywood), z którą miał trójkę dzieci. Potem zniknął na kilka lat (historycy nazywają to „straconymi latami” – idealny materiał na serial). Pojawił się ponownie w Londynie jako aktor i dramaturg, szybko stając się współwłaścicielem teatru „The Globe”. Zmarł w 1616 roku jako zamożny i szanowany artysta.
–
William Szekspir był najstarszym synem Johna (rękawicznika) i Mary (córki rolnika z pobliskiej wsi Wilmcote). Urodził się w 1564 roku przy Henley Street w Stratford-upon-Avon. William Szekspir w wieku 18 lat poślubił starszą o 8 lat Anne Hathaway (nie, nie tę z Hollywood). William i Anna Szekspir mieli troje dzieci. Susanna urodziła się sześć miesięcy po ślubie, a w 1585 roku przyszły na świat bliźnięta Judith i Hamnet. Po narodzinach bliźniąt William zaginął… Co działo się dalej?

Najważniejsze momenty w życiu Williama Szekspira

Linia czasu

1564

Narodziny Szekspira

William Szekspir przyszedł na świat w Stratford-upon-Avon w kwietniu 1564 roku (dokładna data dzienna, tradycyjnie obchodzona 23 kwietnia, jest symboliczna). Mimo skromnego pochodzenia jako syn rękawicznika, wyrósł na najwybitniejszego dramatopisarza w historii literatury angielskiej.

1582

Ślub z Anne Hattaway

W listopadze 1582 roku osiemnastoletni William ożenił się z Anne (w niektórych źródłach Anną) Hathaway. Panna młoda miała 26 lat i była w zaawansowanej ciąży, co w tamtych czasach wymagało specjalnego zezwolenia biskupińskiego, które załatwiono w ekspresowym tempie.

1585

Narodziny bliźniaków

Trzy lata po ślubie rodzina Szekspirów powiększyła się o bliźnięta: Hamneta i Judith (pierwsza córka, Susanna, urodziła się rok po ślubie). Niestety, życie prywatne Williama skrywało też wielkie dramaty – jedyny syn pisarza zmarł w wieku zaledwie 11 lat.

1585-1592

Zaginione lata

Szekspir znika i odnajduje się w Londynie. Naukowcy snują hipotezy o jego podróżach, pracy jako nauczyciel lub aktor, a nawet aresztowaniu za kłusownictwo.
1589-1591

Pierwsza sztuka

Na przełomie lat 80. i 90. XVI wieku Szekspir stawia swoje pierwsze kroki jako dramaturg. Za jego debiutanckie dzieło uznaje się zazwyczaj pierwszą część Henryka VI – monumentalnej opowieści o niespokojnych dziejach angielskiej korony.

1593

Pierwszy poemat

W 1593 roku na rynku księgarskim pojawia się Wenus i Adonis – pierwszy drukowany poemat Szekspira. Utwór ten spotkał się z ogromnym entuzjazmem czytelników i przyniósł autorowi znacznie większy rozgłos literacki niż jego wczesne sztuki teatralne.

1594

Opublikowanie „Gwałtu na Lukrecji” oraz przełom w karierze

Rok 1594 przynosi publikację kolejnego wielkiego poematu, Gwałtu na Lukrecji, a także fundamentalną zmianę zawodową. Szekspir staje się współzałożycielem i członkiem prestiżowej trupy aktorskiej The Lord Chamberlain’s Men (późniejszego The King’s Men).

1595

Pierwsza wystawa „Romeo i Julii”

Rok 1595 przyniósł jedną z najważniejszych prapremier w historii teatru – na deski sceniczne trafia Romeo i Julia. Ta opowieść o nieszczęśliwej miłości młodych z skłóconych rodu szybko podbiła serca elżbietańskiej publiczności, stając się uniwersalnym symbolem romantycznego uczucia.

1599

Otwarcie Teatru Globe

Rok 1599 przyniósł budowę i otwarcie legendarnego Teatru Globe (The Globe Theatre), z którym Szekspir związał większość swojej kariery jako współwłaściciel i nadworny autor trupy Lord Chamberlain’s Men. To tam odbyły się prapremiery jego najsłynniejszych sztuk.

1603

Umiera królowa Elżbieta

Trupa aktorska Szekspira przekształca się w “The King’s Men” pod patronatem króla Jakuba I. W czasie pracy w tej grupie Szekspir napisał wiele swoich najsłynniejszych tragedii, takich jak „Król Lear i „Makbet, a także uznawane za romans: „Opowieść zimową” i „Burzę.
1606

Pierwsze wystawienie „Makbeta”

Rok 1606 przynosi premierę Makbeta – jednej z najmroczniejszych i najbardziej intensywnych tragedii Szekspira, opowiadającej o niszczycielskiej sile ambicji, zdradzie i poczuciu winy.

1611

„Burza” — pożegnanie z teatrem

W 1611 roku powstaje Burza – genialny romans dramatyczny, który powszechnie uznaje się za symboliczną pożegnalną sztukę Szekspira z wielką sceną. Główny bohater, czarodziej Prospero, łamie swoją różdżkę i zatapia księgi, co wielu krytyków odczytuje jako autoportret samego dramatopisarza kończącego karierę.

1616

Śmierć Szekspira

William Szekspir umiera 23 kwietnia 1616 roku w wieku 52 lat. Zostaje pochowany w kościele Świętej Trójcy w Stratford-upon-Avon. Na jego nagrobku widnieje osobliwa inskrypcja z klątwą skierowaną do każdego, kto odważyłby się naruszyć jego szczątki.

The Ultimate Shakespeare Binge-Watch List

Lista dzieł

11

tragedie

To właśnie tu powstały najbardziej iconiczne dzieła literatury światowej. Tragedie Szekspira zgłębiają mroczne zakamarki ludzkiej duszy — od niszczycielskiej żądzy władzy (Makbet), przez paraliżującą niezdecydowanie i zemstę (Hamlet), aż po ślepą zazdrość (Otello).

Ciekawostka: Szekspirowski bohater tragiczny niemal zawsze ulega własnej słabości lub „tragicznemu pęknięciu” (hamartia), co nieuchronnie prowadzi go do katastrofy, pociągając za sobą chaos w całym państwie.

Henryk IV, część 1
Henryk IV, część 2
Henryk V
Henryk VI, część 1
Henryk VI, część 2
Henryk VI, część 3
Henryk VIII
Król Jan
Ryszard II
Ryszard III

16

komedie

Świat szekspirowskiej komedii pełen jest pomyłek, zamiany ról, dowcipnych ciętych ripost oraz miłosnych perypetii. Choć nie brakuje w nich absurdu i lekkiego humoru, pod powierzchnią często kryją się refleksje o ludzkich słabościach, tolerancji czy naturze uczuć.

Ciekawostka: W teatrze elżbietańskim wszystkie role kobiece (takie jak Julia, Rosalinda czy Oberonowa Tytania) grali młodzi chłopcy przed mutacją. Szekspir uwielbiał wykorzystywać ten fakt w komediach, pisząc postacie kobiet, które w trakcie sztuki… przebierały się za mężczyzn (jak np. Rosalinda w Jak wam się podoba).

enryk IV, część 1
Henryk IV, część 2
Henryk V
Henryk VI, część 1
Henryk VI, część 2
Henryk VI, część 3
Henryk VIII
Król Jan
Ryszard II
Ryszard III

Burza
Cymbelin
Jak wam się podoba
Komedia omyłek
Kupiec wenecki
Miarka za miarkę
Stracone zachody miłości
Sen nocy letniej
Wiele hałasu o nic
Wesołe kumoszki z Windsoru
Wieczór Trzech Króli
Zimowa opowieść
Dwóch szlachetnych krewnych
Opowieść zimowa
Perykles
Poskromienie złośnicy
Wszystko dobre, co się dobrze kończy
Dwaj panowie z Werony

159

poematy

Liryka Szekspira to intymne zestawienie piękna, przemijania, miłości oraz sztuki pokonującej czas. Cykl 154 sonetów tworzy wyjątkową opowieść skierowaną do bezimiennego młodzieńca (Fair Youth) oraz tajemniczej Damy (Dark Lady).

Ciekawostka: W poemacie Feniks i turkawka Szekspir stworzył jeden z pierwszych i najpiękniejszych metafizycznych utworów w języku angielskim, zaś jego sonety zreformowały klasyczny układ wiersza, dając początek tzw. sonetowi szekspirowskiemu.

Henryk IV, część 1
Henryk IV, część 2
Henryk V
Henryk VI, część 1
Henryk VI, część 2
Henryk VI, część 3
Henryk VIII
Król Jan
Ryszard II
Ryszard III

10

kroniki

Dramaty historyczne Szekspira to porywający zapis walki o władzę, koroną i tron monarchii angielskiej. Choć autor budował fabułę na historycznych wydarzeniach, często naginał fakty, tworząc przede wszystkim genialne portrety psychologiczne władców — od bezwzględnego Ryszarda III po dojrzałego Henryka V.

Ciekawostka: Kroniki powstały w dużej mierze jako odpowiedź na zapotrzebowanie czasów elżbietańskich — budowały tożsamość narodową Anglików i służyły umacnianiu mitu panującej wówczas dynastii Tudorów.

Henryk IV, część 1
Henryk IV, część 2
Henryk V
Henryk VI, część 1
Henryk VI, część 2
Henryk VI, część 3
Henryk VIII
Król Jan
Ryszard II
Ryszard III

Grób Shakespeare'a w Holy Trinity Church, Stratford-on-Avon
Nagrobek Williama Shakespeare’a zamontowany na ścianie nad jego grobem.
Hamlet
Strona tytułowa Pierwszego Folio, wydanego w 1623 roku
Portret z Chandos

ciekawostki

Czekaj, CO? 10 rzeczy, których nie wiesz o Szekspirze

01.

1100+ Filmów i Seriali

Tyle (minimum!) powstało adaptacji jego dzieł. To najczęściej ekranizowany autor w historii. Nawet Marvel nie ma takiego uniwersum.
02.

3 mld. dolarów

Szacowany box office filmów opartych na jego sztukach.
03.

Zero ocalałych Rękopisów

Nie mamy ani jednego oryginalnego rękopisu jego sztuki. Wszystko, co znamy, pochodzi z późniejszych odpisów i druków.
04.

80 języków

Jego sztuki przetłumaczono na ponad 80 języków! Jest jednym z najlepiej sprzedających się autorów.
05.

Klątwa na grobie

Na jego nagrobku widnieje napis, który rzuca klątwę na każdego, kto odważy się przenieść jego kości. Działa do dziś. Choć krążą plotki, że w grobie Szekspira nie ma jego głowy. „Mój przyjacielu, na Chrystusa, Kości leżących tu nie ruszaj. Chwała mu, kto ten głaz oszczędzi, Kto ruszy mnie, przeklętym będzie”.
06.

Król Lew to Hamlet

Jeden z największych hitów Disneya jest wprost oparty na „Hamlecie”. Zdrada, duch ojca, walka o tron – wszystko się zgadza.
07.

Obrażał jak nikt inny

Szekspir był mistrzem dissów. Stworzył takie obelgi jak „Jesteś wrzodem na tyłku świata!” (cytat w luźnym tłumaczeniu).

08.

Grał dla królów

Występował osobiście przed królową Elżbietą I i królem Jakubem I. Topowa widownia.

09.

Wymyślał słowa

Wiele słów angielskich zostało po raz pierwszy zapisanych właśnie w sztukach Szekspira, ale oczywiście były używane już wcześniej. Szekspir jednak wymyślił sporo słów, które są w użyciu do dzisiaj, np. eyeball (gałka oczna), bloodstained (splamiony krwią), assassination (zabójstwo) i radiance (blask). Jest też autorem wielu zwrotów, które trafiły do języka potocznego, takich jak choćby przełamywanie lodów (breaking the ice).

FAQ

Pytania, które zadasz na Google 🙂

(ale my odpowiemy szybciej)

Gdański Teatr Szekspirowski powstał w miejscu, gdzie w XVII wieku funkcjonował budynek Szkoły Fechtunku, wzorowany na londyńskim Teatrze Fortune.

Był to pierwszy publiczny teatr ówczesnej Rzeczypospolitej. Wyposażony w scenę typu elżbietańskiego i podobny do licznych teatrów angielskich epoki Elżbiety I, służył on zarówno do ćwiczeń i zawodów szermierczych, jak i do wystawiania przedstawień. Do gdańskiego teatru przyjeżdżali regularnie m.in. wędrowni aktorzy angielscy, by wystawiać w Gdańsku sztuki angielskich dramaturgów – a wśród nich Szekspira. Budynek obecnego teatru stoi w miejscu XVII-wiecznego pierwowzoru.

Większość historyków uważa, że tak. Teorie spiskowe, że pisał za niego ktoś inny (np. Francis Bacon), są popularne, ale brakuje na nie twardych dowodów. Prawdopodobnie współpracował z innymi, co było wtedy normą.
Niektórzy przypisują mu 1700 „pierwszych zapisów” słów w piśmie; badacze podkreślają, że wiele z tych wyrazów mogło już funkcjonować w mowie. Wiele słów angielskich zostało po raz pierwszy zapisanych właśnie w sztukach Szekspira, ale oczywiście były używane już wcześniej. Szekspir jednak wymyślił sporo słów, które są w użyciu do dzisiaj, np. eyeball (gałka oczna), bloodstained (splamiony krwią), assassination (zabójstwo) i radiance (blask). Jest też autorem wielu zwrotów, które trafiły do języka potocznego, takich jak choćby przełamywanie lodów (breaking the ice).
Nie mamy 100% pewności. Portret Chandos, uznawany za najprawdopodobniejszy wizerunek Szekspira został namalowany prawdopodobnie za jego życia, ale brakuje dowodów potwierdzających, że Szekspir był modelem do tego obrazu.
Na podstawie sztuk Williama Szekspira powstało co najmniej 410-420 pełnometrażowych filmów kinowych i telewizyjnych, co czyni go najczęściej ekranizowanym autorem w historii. To sprawia, że jest rekordzistą Guinnessa pod względem liczby adaptacji. Pierwsza adaptacja, trwająca 3 minuty, powstała w 1899 roku pod tytułem „Król Jan”.
Pisał o ludzkich emocjach i bolączkach: miłości, zdradzie, ambicji, zazdrości. Jego postacie i dylematy są aktualne nawet dziś. To on stworzył archetypy, które powiela popkultura do dnia dzisiejszego.

Pierwsze Folio” – pierwszy drukowany zbiór sztuk Williama Szekspira, wydany w kilkuset egzemplarzach w 1623 roku, siedem lat po jego śmierci. Został przygotowany przez jego przyjaciół, Johna Hemingesa i Henry’ego Condella, zawiera 36 sztuk (w tym 18 po raz pierwszy opublikowanych, takich jak „Makbet” i „Burza”)

Gdyby nie przyjaciele Szekspira osiemnaście z tych zebranych przez nich sztuk mogłoby nie dotrwać do naszych czasów, bo zachowały się w druku tylko w „Pierwszym Folio”. Dzięki Heminges’owi i Condellowi mamy dostęp do dobrze zachowanych tekstów, które jakością różniły się od wcześniejszych, często pospiesznie sporządzanych kopii (raczej bez zysku dla Szekspira). Wiemy, że do dzisiaj zachowało się 235 egzemplarzy „Pierwszego Folio”: dwa z nich odkryto w 2016 roku, więc może czekają nas jeszcze jakieś niespodzianki.

Skany oryginału można podziwiać w Bibliotece Profesora Jerzego Limona, która mieści się na terenie Gdańskiego Teatru Szekspirowskiego.

Mamy fragmentaryczne źródła (baptyzmy, zapisy prawne, rejestry teatralne). Wiele aspektów pozostaje niepewnych (np. szczegóły życia prywatnego).
W Gdańskim Teatrze Szekspirowskim zobaczyć można pełne humoru „Dzieła wszystkie Szekspira (w nieco skróconej wersji)” w reż. Rafała Ostrowskiego. Spektakl ten przybliża w bardzo przystępnej formie twórczość Szekspira.

Hej! To ja, PopUp.

Masz dość telewizji i platform streamingowych? Potrzebujesz odrobiny dystansu i czasu tylko dla siebie? Szukasz informacji o spektaklach, koncertach i kreatywnych warsztatach?

Zapisz się do naszego newslettera i dowiedz się więcej o wydarzeniach i atrakcyjnych promocjach przeznaczonych wyłącznie dla subskrybentów. 

Co Ty na to?

Dziękuję, nie jestem zainteresowany. Wybieram niebieską pigułkę.
Kontynuując korzystanie z naszej strony internetowej, bez zmiany ustawień prywatności przeglądarki, wyrażasz zgodę na przetwarzanie Twoich danych osobowych takich jak adres IP czy identyfikatory plików cookies w celach marketingowych, w tym wyświetlania reklam dopasowanych do Twoich zainteresowań i preferencji, a także celach analitycznych i statystycznych, a także na zapisywanie i przechowywanie plików cookies na Twoim urządzeniu. Pamiętaj, że zawsze możesz zmienić ustawienia dotyczące plików cookies w swojej przeglądarce. Więcej informacji znajdziesz w naszej polityce prywatności.
Akceptuję