Językowy śmietnik – warsztaty dla nauczycieli

Ostatni weekend wakacji stał się dla nauczycieli biorących udział w projekcie Lira Szekspira – czyli ciąg dalszy okazją do zdobycia nowych narzędzi do pracy z uczniami. Wzięli udział w warsztatach prowadzonych przez Annę Zalewską-Uberman, pedagożkę teatru z Teatru Miejskiego im. Witolda Gombrowicza w Gdyni

 

Jaki był temat warsztatów? Przeczytajcie sami!

Czy łatwo jest się porozumieć z kimś, kto nieustannie „lajkuje”, „hejtuje”, chce „mieć fejm” zarabiać „hajs” i „przeżywa love”, będąc nauczycielem dbającym o kulturę wypowiedzi, formę komunikacji, szacunek dla tradycji i bogactwo języka polskiego? Pytaniem inicjującym warsztat stało się to, w jaki sposób twórczo i efektywnie rozmawiać z młodym pokoleniem o tym, co zaśmieca naszą mowę codzienną, zachowując jednocześnie czujność i otwartość na dynamiczne zmiany jakim podlega językowy pejzaż współczesnej młodzieży, kształtowany przez media, pop-kulturę oraz internetowe społeczności.

Mając na uwadze fakt, że w dzisiejszych czasach większy wpływ niż pisarze na „najmłodszą” polszczyznę maja celebryci, blogerzy czy piosenkarze, uczestnicy zajęć wzięli pod lupę teksty trzech wybranych piosenek hip-hopowych:  Peja „Mój rap- moja rzeczywistość”,  Pezet & Małolat „Koka” oraz Kaliber 44 „Super stary”. Język hip-hopu z żargonem młodzieżowym łączy przede wszystkim: świadome łamanie utartych konwencji oraz językowego i kulturowego tabu wyrosłe z buntu.  Nauczyciele najpierw poddali analizie i interpretacji wyżej wymienione teksty , by później zmierzyć  się z wykonaniem utworów. Docenili przy tym ich meliczność, ładunek emocjonalny i siłę przekazu. Uczestników warsztatów nie zdziwiła obecność zapożyczeń, wulgaryzmów czy skrótów wyrzucanych przez autorów z trzewi z prędkością karabinu maszynowego. Najbardziej zaskakujące było odkrycie w morzu słów:  archaizmów, neologizmów czy oryginalnych metafor. Nauczyciele tworząc w grupach mapy językowego śmietnika zgodnie skonstatowali, że obok odpadów, strzępków i okaleczonych słów można na nim również odnaleźć prawdziwe językowe precjoza.

Idąc dalej tym tropem prowadząca odwoła się do twórczości Doroty Masłowskiej, która w brawurowy sposób przekłuła w literaturę tezę Bartka Chacińskiego (autor m.in. słowników „wypasionej”, „totalnej”, „wyczesanej” polszczyzny młodego pokolenia) mówiącą o tym, że „Język polski napędza popularność hip-hopu, a hip-hop pcha do przodu język- od ponad dwudziestu lat”. Wysłuchanie fragmentów płyty Mister D oraz rozmowa dotycząca prozy autorki wydanych niedawno „Innych ludzi” zaowocowała dyskusją skoncentrowaną wokół: stylizacji językowej, gry z czytelnikiem i prowokacji jako jednej ze strategii pisarskich, którą można przybliżyć młodym ludziom chociażby na przykładzie „Dobrej czytanki według świętego Ziom’a Janka” (eksperymentalna adaptacja „Ewangelii św. Jana” na polski język młodzieżowy). Ów przekład z 2006 roku uruchomił w grupie myślenie krytyczne. Z jednej strony nauczyciele docenili poczucie humoru autorów adaptacji i ich chęć upowszechniania istotnego tekstu kultury, zaś z drugiej dyskutowali o przekraczaniu językowego i kulturowego tabu. Ostatnim ćwiczeniem w bloku tematycznym poświęconym slangowi była prezentacja autorskich dialogów napisanych młodzieżowym żargonem.

Nie zapominając o tym, że jedną z najważniejszych cech języka współczesnej młodzieży jest kreatywność, prowadząca zaproponowała zabawę umożliwiającą uczestnikom eksperymentowanie ze słowami pochodzącymi ze słynnego monologu Hamleta „Być albo nie być”. Ćwiczenie miało na celu uwrażliwienie nauczycieli na bogactwo i różnorodność języka oraz zaakcentowanie jego kreacyjnej mocy, którą mogą wykorzystać podczas lekcji  w szkole, pokazując młodzieży że tworząc nowe słowa i zwroty, mają realny wpływ na zmiany zachodzące w języku. Rola najmłodszego pokolenia nie musi się zatem ograniczać do bycia biernym odbiorcą kultury. Nawet kanoniczne teksty można przecież twórczo przetwarzać, aktualizować a co za tym idzie, odkrywać w nich zupełnie nowe sensy.

 

Polecane lektury:

„Dobra czytanki według świętego Ziom’a Janka”. Praca zbiorowa, Warszawa 2006.

„O języku w mowie i piśmie. Niezbędnik inteligenta” [w:] „Polityka”. Wydanie specjalne 11/2012.

Chaciński Bartek, seria „Słowników najmłodszej polszczyzny”, Kraków (wydawane od 2003).

Masłowska Dorota, „Inni ludzie”, Kraków 2018.

Szekspir William, „Hamlet”, tłum. S. Barańczak, Kraków 2002.