Zakwestionowania sztuki: cykl wykładów | TwO

Cykl wykładów o sztuce współczesnej

prowadzący: dr Hubert Bilewicz (Instytut Historii Sztuki Uniwersytetu Gdańskiego)

Teatr w Oknie / on-line / 12 kwietnia – 13 grudnia 2021 / godz. 18.00-19.30

“Mnie najbardziej podoba się, kiedy sztuka nie jest sztuką, kiedy przestaje nią być” (A. Żmijewski), mógłbym powtórzyć za jednym z polskich artystów i podzielić wątpliwość z innym: “Podobno sztuka jest zbyt poważną sprawą, żeby ją robili artyści” (E. Krasiński).

Ostatnie stulecie w sztuce, to w dużej mierze historia rewelacji i rewolucji artystycznych, kolejnych rewolt i przewrotów, ciągłego kwestionowania konwencji formalnych, dewaluacji ikonograficznych, redefinicji funkcji sztuki, nieustannego dezawuowania jej istoty, a może nawet podważania jej istotności.

“Co do mnie, nie lękam się sztuki i nie mam żadnych przesądów”… mógłbym zadeklarować po stuleciu za jednym z twórców awangardy Guillaume Apollinaire’m oraz dodać za Zbigniewem Liberą: “Gdy czuję zażenowanie, myślę: Uwaga, to może być sztuka”. Współcześnie, wobec nieustannego wieszczenia końca sztuki, jej końca jednak jakoś nie widać, a „straszna sztuka” – jak nazwała przewrotnie swój popularny blog prominentna historyczka sztuki Izabela Kowalczyk – budzi coraz większe zainteresowanie.

“Dzieło sztuki jest wyzwaniem; nie wyjaśniamy go, dostosowujemy się do niego. Interpretując je, rzutujemy na nie nasze własne cele i dążenia, ożywiamy je znaczeniami, które mają źródło w naszym własnym sposobie życia i myślenia. Jednym słowem, sztuka, która rzeczywiście oddziaływa na nas, staje się w tej mierze sztuką współczesną” (Arnold Hauser)

Na comiesięcznych spotkaniach skupimy się na wybranych manifestacjach twórczych i osobistych gestach, postawach życiowych i strategiach artystycznych oraz realizacjach będących ich wyrazem. Przyjrzymy się zarówno usiłowaniom zwieńczonym powodzeniem, jak również zamierzeniom kończącym się fiaskiem. Katastrofy przecież także potrafią być piękne!

Hubert Bilewicz pracuje jako adiunkt w Instytucie Historii Sztuki Uniwersytetu Gdańskiego. Badawczo zajmuje się sztuką nowoczesną (zwłaszcza historią architektury i dizajnu). Interesują go różne (artystyczne i pozaartystyczne) uwikłania sztuki. Od lat zajmuje się popularyzacją sztuki współczesnej.

 

PROGRAM

spotkanie pierwsze:

 dehierarchizacje / 12 kwietnia

 Wraz z pojawieniem się przed stuleciem na scenie artystycznej awangardy, dotychczasowe hierarchie, tradycyjne modele i obowiązujące normy twórcze zostały podważone. Z kolei rygorystyczna „tradycja awangardowa” uległa zakwestionowaniu w sztuce poawangardowej. Zacieranie granic między sztuką, a tym co nią nie jest, między praktyką artystyczną, a praktyką życiową, zamazywanie różnic między mediami, niechęć do arbitralnych hierarchii i niezmiennych kanonów czy ustalonych reguł stały się swoistymi imperatywami w sztuce współczesnej.

spotkanie drugie:

 dematerializacje / 26 kwietnia

Jednym z najbardziej radykalnych zakwestionowań w sztuce ostatniego stulecia była idea podważenia, a nawet zanegowania konieczności materializacji dzieła sztuki; odstąpienia od procesu fizycznego ugruntowania jego fundamentu bytowego, poprzez zarzucenie tradycyjnych procedur formotwórczych. Konsekwencją jednak – paradoksalnie – stało się, redefiniujące samą istotę dzieła sztuki, otwarcie na przepastne obszary „niematerialności”, efemeryczności, ulotności, umowności, rozwiązań czysto koncepcyjnych czy realizacji stricte konceptualnych.

spotkanie trzecie:

 destrukcje / 17 maja, 18.00

Destrukcja jest przeciwieństwem kreacji; proces niszczenia jest odwrotnością tworzenia. Awangarda dwudziestowieczna szermowała burzycielskimi hasłami, będącymi wyrazem buntu przeciw tradycji, choć jej praktyka artystyczna była bardziej zachowawcza. Destrukcja używana jako strategia w sztuce rozszerzała paradoksalnie repertuar gestów twórczych, manifestując bądź niezgodę na zastane status quo, bądź diagnozując i demaskując wszechobecne i nieustanne mechanizmy niszczenia, a niekiedy afirmując erozję czy zniszczenie, jako akty wyzwolenia.

spotkanie czwarte:

dekonstrukcje / 14 czerwca, 18.00

Podejmowane z premedytacją gesty dekonstrukcyjne w sztuce miały na celu podważenie wyobrażenia o naturalności, nieuchronności i neutralności konstruktów artystycznych. Poddanie sztuki analitycznemu rozkładowi demaskowało jej niewinność, zaś rewizje i zakwestionowania stały się standardowymi mechanizmami wskazującymi na rozliczne – często pozaartystyczne – uwikłania świata sztuki. Trwałość, niezmienność i monolityczność ustąpiły miejsca poczuciu rozchwiania, płynności i fragmentaryczności.

spotkanie piąte:

demistyfikacje / 12 lipca, 18.00

Sztuka współczesna skupia się nierzadko na analizie siebie samej, penetrując mechanizmy swego działania, weryfikując tradycyjne ujęcia, obnażając zwyczajowe procesy czy demaskując utrwalone konstrukty artystyczne. Takie autotematyczne bądź metaartystyczne działania ujawniają mechanizmy mitologizacji czy nawet mistyfikacji obecne we współczesnym świecie sztuki. Sztuka i media przez nią stosowane nie są bowiem niewinne, zaś naznaczona podejrzliwością relacja z rzeczywistością pozostaje polem do odkrywczych demistyfikacji, choć często dyskomfortowo odzierających odbiorców złudzeń. 

spotkanie szóste:

desakralizacje / 16 sierpnia, 18.00

Wraz z nowoczesnością sztuka zajęła miejsce religii, stając się obszarem sprawowania świeckich kultów estetyczności. Dawne świętości zostały podważone, a nawet wyszydzone. Niemniej każde naruszenie sacrum w gruncie rzeczy paradoksalnie potwierdzało jego status, jego ciągłą obecność oraz nieustanne jego poszukiwanie. Desakralizacje, których celem było uwolnienie się od tyranii przeszłości i tradycji, nieoczekiwanie okazywały się niejednokrotnymi afirmacjami niezbywalnej tęsknoty za tym, co święte, stałe, nienaruszalne.

spotkanie siódme:

detabuizacje / 13 września, 18.00

Jeśli tabu w odniesieniu do świata sztuki rozumieć jako fundamentalny zakaz, którego naruszenie odbierane jest jako zamach na sztukę w ogóle, to gesty i działania artystyczne dotykające tego, co nienaruszalne (zakazane, a zarazem święte), postrzegane są jako wywrotowe (nieuprawnione czy obrazoburcze). Niemniej sztuka nowoczesna przypisała strategiom subwersywnym rolę emancypacyjną i liberacyjną, przekraczając granice tradycyjnych procedur, utartych konwencji i kanonicznych hierarchii. Dawna akademicka kategoria decorum (stosowności w sztuce) została poddana kolejnym zakwestionowaniom, prowadząc do rewizji współczesnego rozumienia sztuki, statusu dzieła artystycznego, etosu artysty czy roli odbiorcy.

Spotkanie on-line ma charakter bezpłatny. W dniu wykładu o godzinie 17:45 umieścimy w  wydarzeniu na portalu facebook: https://www.facebook.com/events/885503065391007/  link do webinaru odbywającego się na platformie Zoom. Osoby biorące udział w spotkaniu mają możliwość udziału w dyskusji po zakończeniu wykładu. Wydarzenie będzie również transmitowane na żywo na Facebooku.

Zakwestionowania sztuki – kolejne spotkania w 2021 r.:

dewaluacje / 18 października

dekolonizacje / 15 listopada

decentracje / 27 grudnia

Informacje: teatrwoknie@ftg.pl, +48 533793100, FB: @TeatrwOknie

W grafice wykorzystano fragment obrazu “Sportowcy. Suprematystyczne sylwetki sportowców” (1928–32) Kazimierza Malewicza, Fot. Dora Hara